In de gehandicaptenzorg draait alles om samenwerken en elkaar versterken. Daarbij is zeggenschap niet iets waar je alleen in staat; het is een proces van creatief samenspel tussen professionals, cliënten en hun netwerk. Dit principe van samen beslissen en handelen is essentieel om te zorgen dat iedereen gehoord wordt. Ontdek hoe dit motto in de praktijk wordt gebracht. Deze verhalenreeks, verzameld door Gea Koren (narratief coach en verhalenvanger), laat zien hoe samenwerking en openheid de basis vormen voor een veilige en fijne werkomgeving.
Hoe geef je als begeleider woorden aan je vak? En hoe zorg je dat jouw professionele stem wordt gehoord in een organisatie? Ellis Hegeman, senior (ambulant) begeleider, en Claudia Feringa-Barkel, student manager zorg, delen hun verhaal. Beiden zijn werkzaam bij Aveleijn in Twente en zijn ambassadeur voor de gehandicaptenzorg. Hun aanstekelijke drive, liefde voor het vak en inzet voor professionalisering maken indruk. Samen zetten ze zich al jarenlang in voor de versterking van zeggenschap voor zorgprofessionals. Dit verhaal maakt zichtbaar hoe er meerdere richtingen zijn waarin zeggenschap zich als een olievlek verspreidt.
Eigenaarschap nemen voor je vak
Ellis vertelt dat zij samen met Claudia jarenlang als kernleden betrokken waren bij het professionaliseringstraject voor persoonlijk begeleiders. “We werden door enkele enthousiaste HR-collega’s uitgedaagd om zelf eigenaarschap te nemen bij de invulling van zogeheten vakmanschapsdagen. Alleen al het proces om samen met andere persoonlijk begeleiders tot goede vakmanschapsdagen te komen, is bijzonder leerzaam. Ik kon er ook veel van mijn creativiteit in kwijt.”
Als ambassadeur de kracht van je vak uitdragen
Na hun deelname aan het kernteam besloten Ellis en Claudia zich verder te ontwikkelen via de leergang voor ambassadeurs in de gehandicaptenzorg, vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ellis: “Net als veel begeleiders was ik veel te bescheiden over mijn vak. Wat wij doen is niet niks, maar ik sprak me daar eigenlijk niet zo over uit. Toen ik me dat realiseerde, groeide mijn vaktrots en die wilde ik ook leren uitdragen.
We zijn eigenlijk professionele verschilmakers. We helpen mensen groeien op hun manier – methodisch, menselijk en met impact. Dat kan iets kleins zijn, zoals leren je eigen brood te smeren, of iets groots zoals het leren met spanning om te gaan. We kijken echt naar wat iemand nodig heeft. Wat werkt voor hem of haar?”
Het leidde ertoe dat Claudia en ik aan het eind van de leergang een meesterproef deden over professionele zeggenschap. Wij denken dat de kern van professionele zeggenschap is: veel meer aandacht vragen voor ons vak.”
Werkgeluk hervinden door ontwikkeling
Ellis vond mede door haar professionele ontwikkeling haar werkgeluk terug. “Ik leerde taal te geven aan mijn vak. In mijn werk als senior begeleider coach ik nu ook collega’s on the job. Dat geeft extra werkplezier. We hebben ook jonge collega’s die net van de opleiding komen. Zij hebben nog niet dezelfde ervaring als mensen die al twintig jaar in het vak zitten. Ik vind het mooi om hen te coachen.”
Leren door te doen en te reflecteren
Ellis beschrijft hoe ze een jonge collega begeleidde tijdens een complex ziekenhuisbezoek met een cliënt. “We bespraken samen de situatie, gebruikten de beroepscode en maakten duidelijke afspraken over de rolverdeling. De collega deed het werk en ik was op de achtergrond beschikbaar. Na afloop zei ze dat ze het de volgende keer wel alleen durfde. Dat soort momenten maken begeleiders krachtiger – en dat heeft de organisatie hard nodig.”
Podium bieden en verbinden
Claudia heeft gekozen voor een studie richting Manager Zorg. “Als toekomstig manager kan ik begeleiders het podium geven binnen het team en hen faciliteren met de juiste randvoorwaarden. Mijn jarenlange ervaring als begeleider komt in deze rol goed van pas”.
Ze benadrukt het belang van de verschillende rollen die je als leidinggevende vervult om zeggenschap van professionals te versterken. “Sommige begeleiders willen geen ambassadeur worden, maar je vak versterken kun je ook op een andere manier leren. Bijvoorbeeld door een professionaliseringstraject. Dat kunnen we faciliteren vanuit Aveleijn.”
Ook de rol van verbinder is essentieel: “Het verbinden van professionals binnen en buiten Aveleijn is belangrijk. Het draagt bij aan de ontwikkeling van ons vak en de zichtbaarheid van onze doelgroep. Daarnaast hebben we nu ook collega’s die optreden als beroepscodetolk. Via de beroepscode willen we casuïstiekbespreking naar een hoger niveau brengen.
Professionele zeggenschap is al jaren een belangrijk thema bij Aveleijn. Wat begon op individueel en teamniveau, groeide uit tot een organisatiebrede beweging. Wij namen het initiatief om een advies te schrijven voor de Begeleiders Adviesraad om zeggenschap te borgen – geïnspireerd door de Verpleegkundige Adviesraad in ziekenhuizen.”
Zeggenschap bij organisatiebrede vraagstukken
Claudia: “We vonden het wel spannend, want de Raad van Bestuur vond dat zeggenschap al in de cultuur van Aveleijn zat. Echter zagen ze ook dat die cultuur nog verder ontwikkeld kon worden en dat de borging hiervan noodzakelijk was. Na vervolggesprekken met de Raad van Bestuur ontstond een plan voor iets met een ‘Aveleijn-sausje’: het TOPZ-team. Deze afkorting staat voor Team Ontwikkeling Professionele Zeggenschap. We hebben een half jaar gewerkt aan de uitwerking van het TOPZ-team en hierbij zijn natuurlijk ook andere collega’s betrokken.”
Inmiddels bestaat het TOPZ-team uit collega’s van verschillende locaties en functies. Zij verzamelen informatie, signaleren patronen in vraagstukken en verbinden deze met elkaar. Ze fungeren als klankbord en zorgen ervoor dat zorgprofessionals invloed kunnen uitoefenen op organisatiebrede onderwerpen. Dankzij de diversiteit in het team ontstaan nieuwe verbindingen binnen Aveleijn.
Olievlek
Het TOPZ-team wil professionele zeggenschap als een olievlek verspreiden binnen de organisatie. De bedoeling is dat steeds nieuwe groepen het stokje overnemen, in een methodische cyclus van twee jaar. Zo blijft zeggenschap levendig en sluit het aan bij de lerende cultuur van Aveleijn. TOPZ stimuleert niet alleen inhoudelijke invloed, maar ook professionele groei in het uitdragen van vakkennis.
Claudia: “Wij hopen dat deze werkwijze bredere navolging krijgt. Bij Aveleijn denken we echt dat deze vorm beter past bij de gehandicaptenzorg dan een formele adviesraad. Daarom delen we graag onze kennis en ervaring rondom zeggenschap, ook buiten onze organisatie.”
Zeggenschap in beweging
Claudia: “De zorg is voortdurend in beweging, en dat vraagt iets anders van begeleiders en verzorgers. Precies daarom is het zo belangrijk dat zorgprofessionals hun stem laten horen. Niet alleen over roosters of regels, maar ook over de kern van hun vak: wat ís goede zorg en wat hebben wij nodig om die te kunnen geven?”
Ellis: “Als je zelf stilstaat, staat je cliënt ook stil. Professionele zeggenschap is geen extra taak. Het ís het vak. Door ons uit te spreken, te blijven leren en elkaar daarin mee te nemen, houden we de zorg in beweging. Voor cliënten én voor onszelf. Want wie stevig in zijn vak staat, kan ook beter begeleiden.
Reflectievragen
- Wat is voor jou (jullie) de kern van professionele zeggenschap?
- Hoe krijgt zeggenschap in jouw praktijk vorm?
- Hoe wordt er binnen jouw (jullie) organisatie omgegaan met professionele zeggenschap?
