In de gehandicaptenzorg draait alles om samenwerken en elkaar versterken. Daarbij is zeggenschap niet iets waar je alleen in staat; het is een proces van creatief samenspel tussen professionals, cliënten en hun netwerk. Dit principe van samen beslissen en handelen is essentieel om te zorgen dat iedereen gehoord wordt. Ontdek hoe dit motto in de praktijk wordt gebracht. Deze verhalenreeks, verzameld door Gea Koren (narratief coach en verhalenvanger), laat zien hoe samenwerking en openheid de basis vormen voor een veilige en fijne werkomgeving.
Dit keer sprak ik (Gea Koren) met Pytrik Veldkamp. Pytrik werkt als coördinerend begeleider bij ’s Heeren Loo de Noorderbrug. Daarnaast is zij ambassadeur Gehandicaptenzorg. In dit verhaal vertelt ze over haar missie om moeilijke onderwerpen bespreekbaar te maken, het bewustzijn (wat) te vergroten en de zorg veiliger te maken voor iedereen.
Grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar maken
Toen mijn zusje, die een ernstig meervoudige beperking heeft, slachtoffer werd van seksueel misbruik duurde het veel te lang voordat iemand ingreep. Die pijnlijke ervaring maakte me bewust van een groot probleem in de gehandicaptenzorg: het taboe op seksueel, grensoverschrijdend gedrag. Dat is waarom ik ambassadeur gehandicaptenzorg werd.
Zowel op mijn werk als in mijn persoonlijke leven ervaar ik dagelijks hoe belangrijk verbinding en zeggenschap zijn voor mensen met een beperking. Toch merk ik dat sommige onderwerpen nog vaak ongemakkelijk of zelfs onbespreekbaar blijven – en dat raakt me. Als ambassadeur zet ik me in voor meer openheid, bewustwording en betere begeleiding, met een bijzondere focus op het bespreekbaar maken van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Hoe het begon
Het zaadje werd geplant toen ik de vacature voor het ambassadeurschap voorbij zag komen. Het trok mijn aandacht, maar eerlijk gezegd voelde ik ook spanning. Het idee dat ik iets kon betekenen op een thema dat me zo na aan het hart ligt, gaf me energie, maar het bracht ook twijfels met zich mee. Ik had nog geen helder doel voor ogen. Wilde ik het beleid veranderen? Of juist meer bewustwording creëren?
Tijdens de leergang ambassadeur gehandicaptenzorg leerde ik een waardevolle les: je hoeft de wereld niet in je eentje te veranderen. Je kunt een verschil maken door gesprekken te openen en bewustzijn rondom lastige onderwerpen te vergroten.
Een van de grootste uitdagingen bleek het onderwerp dat ik wilde aanpakken: seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het is een thema dat ongemak oproept en waar vaak een taboe op rust. Toch is het cruciaal om erover te praten, want voordat je kunt voorkomen dat ongewenst gedrag gebeurt, moet je eerst erkennen dát het gebeurt.
Persoonlijke drijfveer
Ik zie dagelijks hoe kwetsbaar mensen met een beperking kunnen zijn. Ze zijn vaak afhankelijk van hun omgeving en kunnen door hun beperking minder goed grenzen aangeven of misbruik melden. Exacte cijfers over seksueel grensoverschrijdend gedrag zijn moeilijk te verkrijgen. Maar het Centrum voor Seksueel Geweld vermeldt op haar website wel dat Internationaal onderzoek aantoont dat seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking drie tot vijf keer vaker voorkomt.
De kracht van verbinding
Wat mij telkens raakt, is hoe lastig het vaak is om familie en naasten te betrekken bij vermoedens van grensoverschrijdend gedrag. Terwijl zij de cliënt vaak het beste kennen en we samen met hen in staat zijn om een wereld van verschil te maken.
Zonder de juiste kennis over de seksuele beleving van mensen met een verstandelijke beperking bestaat het risico om signalen te missen dat er sprake is van seksueel ongewenst gedrag. Daarom is het essentieel dat professionals hierin goed worden begeleid en getraind.
Praten om te voorkomen
Ik voerde verkennende gesprekken binnen mijn organisatie om te kijken of het verhaal van mijn zusje gebruikt kon worden om mensen bewust te maken van het belang van samenwerken met het netwerk van de cliënt. Door de leergang heb ik contact gekregen met een ervaringsdeskundige van een andere organisatie. Ook zij heeft een nare ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Om gezien en gehoord te worden, heeft ze moeten knokken. Iets wat we in elkaars verhaal herkenden. Daarom besloten we de handen ineen te slaan. In samenwerking met ’s Heerenloo en de organisatie waarbinnen zij ervaringsdeskundig is, hebben we de mogelijkheid gekregen om een kenniscafé over grensoverschrijdend gedrag te organiseren.
Tijdens het kenniscafé vertelt zij haar verhaal en vertel ik het verhaal van mijn zusje en welke impact dat had binnen ons gezin. Daarnaast verdiepen we ons tijdens het kenniscafé in het onderwerp vanuit de drie perspectieven: cliënt, het netwerk van de cliënt en begeleiders. Er komen vragen aan de orde zoals: Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag? Waarom is het belangrijk om erover te praten? Wat kun je doen als je het meemaakt of signaleert? Waar vind je steun?
Inclusie en samenwerking
Voor mij draait inclusie niet alleen om mooie woorden, maar ook om praktische aanpakken. Hoe zorgen we dat iedereen zich gehoord en begrepen voelt, zelfs als woorden tekortschieten? Een van mijn speerpunten als ambassadeur is daarom het betrekken van naasten. Het netwerk van een cliënt is geen toeschouwer, maar een essentiële partner. Als professionals zijn wij passanten; het is aan ons om die samenwerking te versterken en ervoor te zorgen dat de cliënt, het netwerk en de professional gelijkwaardig aan tafel zitten.
Met ons kenniscafé doorbreken we het zwijgen. We creëren een veilige plek waar ervaringen gedeeld worden en nieuwe inzichten ontstaan. Zo bouwen we samen aan een zorg waarin niemand er alleen voor staat.
Reflectievragen
- Is er binnen jullie team/organisatie aandacht voor grensoverschrijdend gedrag?
- Hoe ben jij geneigd om te gaan met vermoedens van grensoverschrijdend gedrag?
- Hoe kan je helpen om dit thema te bespreken in je team of met iemand binnen de organisatie?
