Hoe acht dagen wandelen levens in beweging brengt – voor cliënten, professionals én naasten
In de gehandicaptenzorg draait alles om samenwerken en elkaar versterken. Daarbij is zeggenschap niet iets dat je alleen doet; het is een proces van creatief samenspel tussen professionals, cliënten en hun netwerk. Dit principe van samen beslissen en handelen is essentieel om te zorgen dat iedereen gehoord wordt. Ontdek hoe dit motto in de praktijk wordt gebracht. Deze verhalenreeks verzameld door Gea Koren (narratief coach en verhalenvanger) laat zien hoe samenwerking en openheid de basis vormen voor een veilige en fijne werkomgeving. Laten we samen aan de slag gaan en ervaren hoe zeggenschap écht werkt.
De zon komt op boven de bossen van Brabant. De dauw trekt langzaam op en de eerste vogels zingen. Een groep wandelaars maakt zich op voor een nieuwe etappe. Zes mensen met een visuele beperking, begeleid door zes buddy’s – onder wie ergotherapeut Sofie Mangnus, maatschappelijk werker Mia van Rooij en psycholoog Toos van Huijgevoort en drie vrijwilligers. Acht dagen lang vormen zij samen een wandelende revalidatiegroep van Visio. Want soms ontstaat vooruitgang juist wanneer je even letterlijk in beweging komt.
Het idee: een andere manier van begeleiden
Sofie liep eerder als buddy mee in Camino Anders Bekeken, een pelgrimstocht voor mensen met een visuele beperking. Ze merkte dat er onderweg iets bijzonders gebeurde: doordat je langer met iemand oploopt, ontstaat er ruimte om echt tot de kern te komen. “Wandelen maakt iets los,” vertelt ze. “Je zit niet tegenover elkaar, je hoeft elkaar niet aan te kijken. Je hebt de tijd, en de natuur werkt rustgevend. Mensen gaan vanzelf praten – of juist stil zijn op een manier die niet ongemakkelijk is.”
Samen met Mia en Toos ontstond het idee om dit principe in te zetten binnen de revalidatie. Niet als vervanging, maar als verrijking van de gebruikelijke begeleiding. Zo ontstond de wandelweek, waarin cliënten met een visuele beperking samen met hun buddy’s (vrijwilligers en professionals) acht dagen optrekken.
Een intensief traject – niet alleen fysiek, maar juist ook mentaal en sociaal.
Waarom een wandelweek?
In de poliklinische revalidatiepraktijk zie je elkaar vaak eens per twee weken, een uurtje per keer. Dat is waardevol, maar voor sommige cliënten niet voldoende. Die mensen helpt het als het gaat over persoonlijke groei en gedragsverandering om langere tijd samen op te trekken, uit het dagelijks ritme te stappen. De natuur nodigt uit om te mijmeren. Al wandelend ontstaat ruimte om na te denken en te ervaren wat er in je omgaat. Het helpt je creatiever naar je situatie te kijken én nieuwe oplossingen te vinden. Van daaruit is het idee ontstaan om een revalidatie-wandelweek te ontwikkelen.
Voor de thuisblijvende worden partneravonden georganiseerd. Voor deze partners levert dat ook iets op. Eén van hen merkte hoeveel ze overnam van haar man. Ze zei: “Tijdens die week kon ik niet helpen. En toen bleek dat hij het prima zelf kon. Ik zie nu in dat mijn hulp vaak niet nodig is, en dat geeft mij ook weer ruimte om mijn eigen dingen te doen.”
De kracht van het wandelen
Elke dag wandelen de deelnemers zo’n vijftien kilometer, in tweetallen. Professionals én vrijwilligers nemen de rol van buddy op zich. Die laatste groep blijkt van onschatbare waarde. Ze stellen ‘gewone’ vragen, zonder voorkennis of behandelblik. Daardoor worden cliënten uitgedaagd te reageren op vragen of gedrag dat ze ook buiten Visio tegenkomen.
De rollen vervagen onderweg. “Als we door een modderpad lopen, vraag ik net zo goed om hulp als de ander,” lacht Mia. “Wandelen maakt gelijkwaardig.”
Ook leerervaringen ontstaan spontaan. Een vrijwilliger die eerder wat overbezorgd was, merkte tijdens het lopen dat dat niet nodig was. Tegelijkertijd leerde deze cliënt om duidelijk aan te geven wat hij wel en niet prettig vond. Grenzen stellen, afstemmen, vertrouwen opbouwen: het gebeurde allemaal onderweg, tussen de stappen door.
Zo wilde een cliënt eerder niks weten van hulpmiddelen die Sofie hem aanbood tijdens ergotherapie. Maar tijdens de week stimuleerde een andere cliënt hem om het toch eens te proberen. Het ging over het gebruik van een beugeltje in plaats een arm geven tijdens het lopen. Er is tijdens de week ook ruimte voor het groepsproces. Sommigen hebben problemen al overwonnen waar anderen nog mee rondlopen. Die cliënt ging ermee oefenen tijdens de verschillende wandelingen. Hij vertelde tijdens een avondbijeenkomst dat hij het lopen met een beugeltje een openbaring vond en hij het thuis zou gaan gebruiken.
Interprofessioneel samenwerken op z’n best
De samenwerking tussen Sofie, Mia en Toos is gebaseerd op vertrouwen, intuïtie en ruimte geven aan elkaars expertise. Er is geen strak plan wie wanneer het voortouw neemt. Soms signaleert de een iets en pakt de ander het op.
Zo was er eens een cliënt waarbij het gesprek met Mia lekker liep, totdat op een zeker moment ineens ‘de klep ervoor ging’, zoals we dat in Brabant zeggen. Toen werd het ineens stil tussen ons. Na een half uur besloot Mia dit bespreekbaar te maken. Zo van: dit gebeurt er bij mij, wat gebeurt er bij jou? Zij werd zich bewust van wat ze bij de ander kan oproepen als een onderwerp te confronterend voor haar is. Ze herkende dat ook wel uit eerdere situaties en besloot dat eens met Toos te bespreken.
Bij Sofie oefende een andere cliënt met het kiezen van haar eigen pad – letterlijk en figuurlijk. Aan het begin van de week liet ze zich nog meeslepen door het ritme van anderen. Maar op dag vijf zei ze vol overtuiging: “Ik wil vandaag mijn eigen tempo lopen.” En dat deed ze. ’s Avonds kreeg ze applaus van de groep. “Wat goed van je!”
Fijnmazig samenwerken
We hebben als professionals ieder onze verantwoordelijkheid. En we proberen met, van en over elkaar te leren. Het uiteindelijke doel is om te komen tot een betere en effectievere samenwerking door de kennis, ervaringen en perspectieven van alle professies optimaal te benutten.
We ervaren als team ook zeggenschap, omdat we de ruimte kregen en namen om de revalidatie-wandelweek te ontwikkelen tot wat het nu is. We zetten onze vakkennis en onszelf als mens in. En dat is altijd ten dienste van de doelstelling of leervraag van de cliënt en van het groepsproces. Daaraan maken wij onze eigen ideeën en behoeftes ondergeschikt. Wij delen de opvatting dat de cliënt deskundig is als het gaat om zijn levensverhaal en de professional als het gaat om zijn vakkennis.
Het is fijnmazig samenwerken. We vertrouwen op elkaar en elkaars kunde, en kunnen ook onze eigen kijk loslaten waar nodig en meegaan in de kijk van de andere professional of cliënt. De cliënt doet mee in dit proces.
Wat beklijft
Een week lang wandelen verandert niet alles. Maar het zet wél iets in gang. Daarom besteden de professionals veel aandacht aan het vasthouden van de opbrengst. In en buiten de organisatie worden de ervaringen gedeeld in intervisies en scholing, zodat ook collega’s van deze werkwijze kunnen leren.
Voor cliënten blijven kleine symbolen betekenisvol. Hans nam aan het eind van de week een steen mee, als symbool voor hard zijn voor zichzelf in het verleden – en een zakje zand, dat staat voor zijn toekomst. “Stevig én zacht,” zei hij. “Zo wil ik verder.”
En dan is er Sandra. Zij vond tijdens de wandelweek inspiratie in het verhaal van De slak en de kersenboom – een verhaal over volhouden, stap voor stap. Drie kwart jaar later stuurde ze een mail: “Ik ben boven.” Ze had haar persoonlijke doel bereikt. In haar eigen tempo, met eigen keuzes. Maar wel door te blijven lopen.
Wil je meer weten over de revalidatiewandelweek? Neem gerust contact op met Sofie Mangnus via eindhoven@visio.org
*) In de illustratie zie je het beugeltje
Deze zorgverhalen gaan over de ervaringen en het persoonlijke leven van echte mensen. Om hun privacy te beschermen, veranderen we daarbij meestal de details en namen.
Reflectievragen
- Welke ruimte ervaar jij als professional als het gaat om zeggenschap?
- Heb je weleens een situatie meegemaakt waar jou kijk op wat te doen anders was dan die van de client of collega, hoe ben daarmee om gegaan?
- Hoe gaat jullie team om met verschil in kijk of aanpak tussen jullie en andere behandelaars zoals de gedragsdeskundige of de arts?
